De berg als vuilnisbak: wie ruimt het op en wanneer?

26 september 2026

De sneeuwen smelten, de zomertrekkers vertrekken en de herfst trekt over de Alpen. Wat overblijft, is niet alleen stilte en ruige schoonheid — het is ook een tapijt van flesjes, verpakkingen, sigarettenpeuken en vergeten energierepen wikkels. Wat toeristen als speldenprikkende ergernissen ervaren, is voor de natuur een hardnekkig, sluipend gevaar.

Het probleem: 100 miljoen bezoekers, en ze laten allemaal iets achter

Elk jaar bezoeken 100 miljoen toeristen de Europese Alpen — en zij laten allemaal hun sporen achter in de vorm van afval. Wintersporters gooien hun peuken onder de lift. Zomerwandelaars laten verpakkingen langs het pad achter. Mountainbikers, klimmers, kampeerders — iedereen draagt een beetje bij aan wat langzaam een grote troep wordt.

Nu de meeste sneeuw in de bergen is gesmolten, wordt goed duidelijk wat we met z'n allen achterlaten. Niet alleen wintersporters gooien hun rotzooi en peuken onder de lift, ook zomersporters kunnen er wat van.

Bijzonder verraderlijk zijn sigarettenpeuken. Ze lijken onschuldig klein, maar de filters van peuken breken niet af — bijna alle filters zijn gemaakt van celluloseacetaat, een soort plastic. Daarmee dragen zwerfpeuken sterk bij aan de wereldwijde plasticvervuiling. Ze leiden ook tot hogere opruimkosten en ontsieren de leefomgeving. In berggebieden, ver van de dichtstbijzijnde prullenbak, is het probleem nog groter: de peuken liggen soms jarenlang te vergaan in de bodem of spoelen mee met smeltwater naar de dalen.

Wie ruimt het op?

Vrijwilligers: de ruggengraat van schone bergen

Het zware werk wordt grotendeels gedaan door vrijwilligers. Mensen die van de bergen houden en er iets voor terugdoen. De meest bekende organisatie op dit vlak is Respect the Mountains, een Nederlandse non-profitorganisatie. Respect the Mountains wil een bijdrage leveren aan het structurele behoud van de natuur en de leefomgeving in de bergen, en dan met name de Europese Alpen, zodat toekomstige generaties ook kunnen genieten van deze gebieden. Dit doet zij door de individuele internationale bergsporter bewust te maken van de kwetsbaarheid van de bergen en van de simpele manieren om de negatieve impact zo klein mogelijk te houden.

In Oostenrijk pakken regionale overheden en toeristische organisaties het samen aan. Bij de Tirol CleanUP Days trekken talrijke natuurliefhebbers er in kleine groepen op uit om samen afval te verzamelen op de bergen, in de bossen, aan de oevers van meren en in gemeenten. De grootschalige schoonmaakactie wordt georganiseerd in samenwerking met het Oostenrijks Verkeersbureau en de deelnemende Tiroolse regio's.

Ploggers: sporten én de berg schoner maken

Een groeiende beweging combineert bewegen met opruimen: het zogeheten ploggen. Plogging is een sportieve activiteit die je alleen of in groepsverband kunt uitoefenen. De naam is een samentrekking van het Zweedse plocka upp (oprapen) en jogga (joggen). De populariteit van plogging is snel toegenomen wereldwijd, met name onder hardlopers, te midden van groeiende zorgen over afval en plasticvervuiling.

Op bergpaden en trails treft je ze steeds vaker aan: wandelaars en hardlopers met een grijper en een vuilniszak. Geen dure campagne nodig, geen subsidie — gewoon iemand die de berg mooi vindt en iets terugdoet.

Lokale organisaties en evenementen

De Envirotrek Clean Up evenementen van Respect the Mountains vinden plaats in Nederland, Duitsland, Frankrijk, Tsjechië, het Verenigd Koninkrijk en Oostenrijk en richten zich op drie aandachtspunten: het opruimen van zwerfafval in natuurgebieden, het creëren van bergbewustzijn, en het bouwen van een gemeenschap door samen te werken.

Het concept werkt: deelnemers lopen een route, verzamelen afval, en worden daarna beloond met een barbecue en gezelligheid. Er is zelfs een prijs voor het meest origineel gevonden afval. Zo wordt opruimen iets waar je bewust voor kiest — en waar je een goed gevoel aan overhoudt.

Wanneer gebeurt het?

De timing van schoonmaakacties is niet willekeurig. Er zijn twee momenten in het jaar waarop de nood het hoogst is:

Vroege zomer (mei–juni): Als de sneeuw smelt, komt het winterafval tevoorschijn. Alles wat onder het sneeuwdek lag — peuken, flesjes, wikkelties — ligt plotseling zichtbaar op de hellingen. Dit is hét moment voor grote opruimacties.

Nazomer en herfst (augustus–september): Na de drukste toeristische periode is er veel werk te doen. De wegen, paden en picknickplekken zijn intensief gebruikt en dat is zichtbaar.

Veel organisaties plannen hun evenementen bewust in deze periodes, zodat de natuur goed de winter in kan gaan en het voorjaar fris begint.

Wat kun jij doen?

Het simpelste wat je kunt meenemen naar de bergen — naast je eten en drinken — is een extra plastic zakje. Niet voor je eigen afval (dat neem je sowieso mee), maar voor het afval dat je onderweg tegenkomt. Eén wikkelpapiertje per wandelaar, vermenigvuldigd met miljoenen bergbezoekers per jaar, maakt een enorm verschil.

Vrijwilligers die tijdens een rondje joggen of wandelen ook zwerfafval oppikken: het wordt steeds normaler. En dat is precies de mentaliteitsverandering die nodig is. Want de bergen zijn van niemand — en dus van ons allemaal.